BATMAN: THE LONG HALLOWEEN - THE LAST HALLOWEEN

Dziś Halloween, a zatem nie może być inaczej i na DCManiaku pojawia się recenzja komiksu utrzymanego w tych właśnie klimatach. Tym razem padło na historię, której nikt się tak naprawdę nigdy nie domagał, której nikt się absolutnie nie spodziewał, a która mimo wszystko nieoczekiwanie powstała. Na długo przed tym, jak gruchnęła informacja o nowym sequelu do BATMAN: HUSH od Jepha Loeba i Jima Lee, ten pierwszy z wymienionych twórców postanowił napisać kontynuację innego swojego niezwykle popularnego klasyku. Jeśli myśleliście, że poznaliście już całą historię dotyczącą seryjnego zabójcy znanego jako Holiday, to jesteście w błędzie. Rozpoczęte pod koniec 1996 roku DŁUGIE HALLOWEEN jest bowiem jeszcze dłuższe, niż nam wszystkim się zdawało i dopiero po blisko 30 latach od premiery doczekało się wreszcie właściwego domknięcia. Loeb oraz rysownik Tim Sale postanowili kilka lat temu znów połączyć siły uznając, że temat nie został wyczerpany i mają w nim coś jeszcze ciekawego do powiedzenia/pokazania, a czytelnik w założeniu dostanie odpowiedzi na wszystkie nurtujące go od lat pytania. Tak powstało THE LAST HALLOWEEN, czyli ostateczne i definitywne zakończenie halloweenowej trylogii, które oceniam i podsumowuję poniżej.

Na początek kilka słów odnośnie kulisów powstania BATMAN: THE LONG HALLOWEEN - THE LAST HALLOWEEN. Prolog ukazał się jako specjalny zeszyt w październiku 2021, spotkał się z ciepłym przyjęciem fanów, a niebędące początkowo przekonane do ruszania po latach tego temat DC dało ostatecznie zielone światło na stworzenie trzeciej, finałowej części trylogii. Niestety ze względu na nagłą i nieoczekiwaną śmierć Tima Sale'a w czerwcu 2022 roku, projekt został wstrzymany, gdy gotowe były jedynie wstępne szkice do pierwszych trzech stron nowej serii. Cała sytuacja związana z odejściem przyjaciela mocno wstrząsnęła Loebem, ale minęły kolejne miesiące i za namową kolegów z branży, w tym głównie Marka Chiarello (redaktor MROCZNEGO ZWYCIĘSTWA, który akurat w Halloween obchodzi swoje urodziny) Jeph zdecydował się jednak powołać do życia OSTATNIE HALLOWEEN. Komiks miał liczyć dziesięć numerów i stanowić hołd dla Tima Sale'a. Do narysowania poszczególnych zeszytów zostali wybrani różni znani i lubiani artyści. Nie trzeba było długo namawiać żadnego z nich do udziału w tym przedsięwzięciu. Wspomniany, narysowany jeszcze przez Sale'a  specjalny zeszyt został ponownie wydany z okazji Dnia Batmana w 2024, ale już jako numer zerowy nowej serii. Ta wystartowała dosłownie kilka dni później, we wrześniu tego samego roku i zaliczając pod koniec pewne opóźnienia, ostatecznie zakończyła się w październiku 2025, idealnie przed samym Halloween.

Skoro komiks stanowi w założeniu hołd dla wybitnego artysty, to wypada zacząć od omówienia warstwy wizualnej, stanowiącej bezsprzecznie najmocniejszą stronę tej opowieści. Oprócz Prologu prace Sala'a możemy podziwiać również na okładkach. Mark Chiarello uzyskał dostęp do bogatych zasobów Tima, który przez ostatnie kilkanaście lat naszkicował mnóstwo niepublikowanych nigdy ilustracji z wizerunkiem Mrocznego Rycerza. Dokonano odpowiedniej selekcji i spośród nich wybrano rysunki, jakie następnie Chiarello pokolorował i to właśnie te grafiki widnieją na głównych okładkach.

A co wewnątrz? Iście gwiazdorski zespół twórców. Praktycznie same topowe, znane i lubiane nazwiska, które większość czytelników z pewnością dobrze kojarzy. Są to kolejno Eduardo Risso, Klaus Janson, przywołany już Mark Chiarello, Cliff Chiang, Bill Sienkiewicz, Enrico Marini, Dave Johnson, Becky Cloonan, Chris Samnee oraz Matteo Scalera. Do tego kolory nałożył legendarny Dave Stewart, zaś liternictwem zajął się Richard Starkins, który pracował także przy dwóch poprzednich częściach halloweenowej trylogii. Początkowo obawiałem się, że taki miszmasz i zmiana stylu co zeszyt to nie jest dobra decyzja i trudno będzie zachować płynność akcji, ale moje wątpliwości bardzo szybko zostały rozwiane. Po pierwsze dlatego, że opowieść zaproponowana przez Loeba już sama w sobie niezbyt klei się jako całość i przypomina bardziej dosyć chaotyczny zlepek różnych fragmentów, także roszady na stanowisku rysownika nic tutaj nie mogą popsuć i zaburzyć płynności. Po drugie dlatego, że w przeciwieństwa np. do Jima Lee w H2SH, który daleki jest od swojego prime'u, w LAST HALLOWEEN każdy artysta jest w wysokiej formie, daje z siebie wszystko i pokazuje się z jak najlepszej strony. Loeb tak rozpisał te zeszyty, aby jak najlepiej dopasować do nich poszczególnych mistrzów ołówka i dać im możliwość poruszania się w tych rejonach, w których czują się najbardziej swobodnie. Dziesięć zeszytów i żaden z nich w mojej ocenie nie jest słaby, nie zawodzi pod kątem warstwy plastycznej. 

W zależności od preferencji oraz gustu, każdy czytelnik znajdzie w tym zestawieniu takie zeszyty, które okażą się dla niego bardziej atrakcyjne wizualnie i mocniej będą cieszyć oko. Najwięcej przyjemności sprawiły mi rozdziały zilustrowane przez Risso, Sienkiewicza, Cloonan oraz Matteo Scalerę, który w mistrzowski sposób zakończył tę opowieść. Różni twórcy w różny sposób, mniej lub bardziej, nawiązywali do stylu Tima Sale'a oraz jego designów postaci zamieszkujących Gotham, ale to właśnie Scalera w mojej ocenie najmocniej zbliżył się do pierwowzoru. Włoski twórca na potrzeby #10 zmodyfikował swój warsztat artystyczny, m.in. stawiając na więcej czerni, czy operując światłem i cieniami. Wiadomo, że marzeniem byłoby otrzymać ten komiks od A do Z zilustrowany przez Sale'a, ale skoro los chciał inaczej, to pięknie się stało, że dostałem możliwość podziwiania wykreowanego przez tego artystę świata w tak przyjemnych dla oczu odmiennych interpretacjach.

Interesującym zabiegiem były również okładki alternatywne imitujące zdjęcia zrobione do policyjnej kartoteki, które prezentuję na poniższych zdjęciach:

Ale to nie wszystko, jeśli mowa o gościnnych artystach. Pod koniec każdego zeszytu umieszczony został krótki wywiad przeprowadzony przez redaktorkę Adriannę Turturro z rysownikiem poszczególnego numeru. Wspominają oni o tym, w jakich okolicznościach dołączyli do projektu, co ich łączyło z Sale'em, jak go wspominają, co w nim doceniali, jakie umieścili nawiązania itp. Wywiady te ubogacone są w wybrane szkice. Fajny bonus pozwalający lepiej zrozumieć i inaczej spojrzeć na niektóre plansze.

"You'are on the wrong side"

Koniec sekcji poświęconej stronie wizualnej to zarazem koniec komplementów skierowanych w stronę THE LAST HALLOWEEN. Akcja rozpoczyna się oczywiście w Halloween, które to święto niezbyt dobrze kojarzy się ostatnio mieszkańcom Gotham. Batman i Robin próbują odnaleźć ukrywających się od dłuższego czasu Dentów. Do miasta powraca Mario Falcone, do którego rezydencji włamuje się z konkretnymi zamiarami Catwoman. Przygotowujący się do "cukierkowania i psikusowania" synek Jamesa Gordona zostaje porwany, a jakby tego było mało, ktoś zaczyna naśladować seryjnego mordercę znanego jako Holiday. Celem są tym razem najbardziej znani złoczyńcy z galerii łotrów Batmana, a pierwsza kula wystrzelona z charakterystycznego pistoletu kalibru 22 dosięga Catwoman.

Oczywiście nie jest dobrym pomysłem, aby zabierać się za lekturę komiksu z ostatnim Halloween w tytule, nie znając wcześniejszych części z tego cyklu. Jest tutaj zbyt wiele nawiązań i odniesień, aby historia ta mogła udanie funkcjonować jako osobna, zamknięta całość. Odświeżyłem sobie zatem w ramach przygotowań DŁUGIE HALLOWEEN, MROCZNE ZWYCIĘSTWO plus spin-off w postaci przygód Catwoman w Rzymie i jak zwykle była to przyjemna podróż w czasie do komiksów (a zwłaszcza do tego pierwszego z wymienionych), które bardzo lubię. I do nich nadal będę sobie co jakiś czas wracać, czego nie mogę powiedzieć o najnowszej maksiserii. Przeczytałem ją dwa razy, krótko po ukazaniu się 10 zeszytu oraz teraz, specjalnie na potrzeby tej recenzji i nie czuję potrzeby, aby kiedyś to powtórzyć. Ten komiks to po prostu jednorazowa opowieść, którą czyta i ogląda się z czystej ciekawości, licząc na produkt zbliżony chociaż jakością do poprzednich części, a następnie szybko się o niej zapomina.

Dopiero mając przed sobą wszystkie odsłony cyklu widać wyraźnie, jak wielki wkład wnosił do projektu od samego początku Tim Sale. Nie tylko gwarantował niezapomnianą oprawą plastyczną, ale jako dobry storyteller miał też w dużym stopniu wpływ na kształt fabuły. Wspólnie z Loebem planowali przebieg wydarzeń, konsultowali poszczególne sceny, a Sale często proponował mniejsze lub większe poprawki, a całość pod każdym kątem prezentowała się jak najlepiej. Gdy zabrakło jednej części tego tandemu, scenariusz ewidentnie nie klei się tak, jak powinien. Nie ten klimat, nie ta atmosfera, brak towarzyszącego podczas czytania dreszczyku emocji, niepewności, główny wątek nie potrafił mnie jakoś mocniej zaangażować i sprawić, że z wypiekami na twarzy będę czekał na kolejne rozdziały. Jedziemy według sprawdzonego schematu, który kiedyś był świeży i dobrze sprawdzał, ale za trzecim razem nie robi już zakładanego efektu. Do tego brakuje płynności, tempo akcji jest nierówne, pojawiają się przeskoki powodujące przeczucie, jakby pewne kadry/sceny zostały wycięte, albo coś mi gdzieś po drodze umknęło/coś przeoczyłem.

Obsada komiksu, tak jak można się było spodziewać, jest naprawdę liczna. Problem tkwi jednak w tym, że wielu złoczyńców pojawia się jedynie po to, aby zrobić sztuczny tłum i nic swoją obecnością nie wnoszą. Pojawiają się i nagle znikają, ich wątki zostają urwane, a potem jakby nigdy nic wracają w wielkim finale. W dużej mierze są to statyści, którzy kręcą się w kółko, w dodatku zachowują się w niezrozumiały sposób, a czytelnik nie otrzymuje satysfakcjonujących odpowiedzi na temat przyczyn takiego stanu rzeczy. W poprzednich historiach cyklu łatwo było doszukać się w wielu miejscach braku spójności, czy logiki, ale tutaj mamy prawdziwą kumulację tego zjawiska. Wystarczy chociażby spojrzeć na wyjątkową nieporadność Mrocznego Rycerza, tajemnicze zachowanie wszędobylskiej Catwoman, sposób funkcjonowania ochrony bezpieczeństwa w Arkham (to chyba bardziej klub, gdzie ludzie wchodzą i wychodzą wedle własnego uznania), czy też zadawanie śmiertelnych ran, które w sumie nie okazują się śmiertelne i dana postać szybko wraca do pełni sił. Wszystko to sprawia, że komiks czytało mi się neutralnie, bez żadnych emocji, bez przejmowania się losem poszczególnych postaci, bo i tak było wiadomo, że są nietykalne.

Loeb postanawia zakończyć trwającą od dłuższego czasu wojnę pomiędzy dziwakami oraz wpływowymi rodzinami przestępczymi trzęsącymi miastem, pokazując naturalne przemijanie jednej ery i zastąpienie jej drugą. Finał, chociaż z pewnością widowiskowy (jeszcze raz wspomnę o świetnej pracy Matteo Scalery), to jednak okazuje się rozczarowujący. Chociaż śledząc poprzedzające ostatni zeszyt wydarzenia można już było mieć obawy, że scenarzysta nagle nie błyśnie jakimś zaskakującym i ciekawym twistem fabularnym. Nie, twistu nie było, zwieńczenie okazało się mocno przewidywalne i nawet ucieszyłem się, że olałem po drodze zagadkę dotyczącą Holidaya, która zeszła na dalszy plan. W DŁUGIM HALLOWEEN oraz MROCZNYM ZWYCIĘSTWIE do końca była ta niepewność związana z ujawnieniem tożsamości świątecznego mordercy. Tutaj tego nie ma. Nie ma też zmuszenia odbiorcy do jakiejś głębszej refleksji, gdy wszystkie karty zostają wyłożone na stół. Widać tutaj dokładnie, jaki pomysł miał Loeb, kto te karty rozdawał w komiksie i czym ta postać się kierowała, jakie miała motywacje, wokół czego/kogo kręciła się cała intryga. Najważniejsze elementy układanki zaczynają teoretycznie do siebie pasować, ale w praktyce to jest tak dziwnie i chaotycznie wcześniej prowadzone (np. ostatnia scena z #1 nabiera nowego znaczenia), że aż się nie chce wierzyć, iż nie można było końcowego efektu osiągnąć w jakiś bardziej sensowny sposób. Cóż, przynajmniej nie zostałem z najważniejszymi pytaniami bez odpowiedzi, a do tego miło będę wspominał oprócz ilustracji jakieś krótsze wątki poboczne, skupione na Gordonie, czy też Robinie, które to postacie akurat został dobrze w mojej ocenie rozpisane.

BATMAN: THE LONG HALLOWEEN - THE LAST HALLOWEEN to przeciętny i zrobiony na siłę tytuł, będący w dużej mierze jazdą na sentymencie do klasycznych opowieści sprzed lat. Dużo szumu o nic. To tak naprawdę rozwleczony epilog, w którym dzieje się sporo, ale nie są to wydarzenia, jakie mógłbym nazwać ciekawymi i wciągającymi. Historia, o którą nikt nie prosił, i o której szybko się zapomina, gdzie nie ma nic szczególnie odkrywczego. Nie miałem większych oczekiwań, także nie ma z mojej strony jakiegoś wielkiego zawodu. Mogę tylko powiedzieć w tym miejscu, że czegoś takiego się niestety spodziewałem. Jest oczywiście pewien smutek, że o ile zespół artystów wywiązał się ze swojej strony znakomicie i godnie upamiętnili oni swojego zmarłego kolegę/przyjaciela, o tyle Jeph Loeb nie przygotował czegoś bardziej kreatywnego, oryginalnego, angażującego, zaskakującego, logicznego i satysfakcjonująco zwieńczonego. Może po prostu nie umiał napisać czegoś lepszego? W każdym razie szkoda, bo po lekturze pozostaje spory niesmak i taka myśl, że może jednak należało pozostawić oryginalną historię w spokoju z takim zakończeniem, jakie dostaliśmy wiele lat temu?

Nie będę odradzał zakupu, ale nie będę też jakoś mocno do tego zachęcał. Pewnie i tak ciekawość zwycięży i sprawdzicie ten komiks, co w pełni rozumiem, bo u mnie przecież było tak samo. Warto sprawdzić na własnej skórze jakość tej trzeciej części trylogii dotyczącej Holidaya, może dla kogoś akurat okaże się ona adekwatnym dopełnieniem tej kręcącej się wokół świątecznego zabójcy sagi. A jeśli nie, to można przymknąć oko na niedoskonałości i głupoty fabuły, przyjemnie spędzając czas na delektowaniu się zróżnicowaną oprawą graficzną.

----------------------------------------

Recenzja dotyczy BATMAN: THE LONG HALLOWEEN - THE LAST HALLOWEEN #0 - 10. Całość przeczytałem w formie zeszytowej. W przyszłym roku wydanie zbiorcze ukaże się w Polsce nakładem Egmontu, oczywiście w linii DC Deluxe.

Anglojęzyczne wydanie zbiorcze - w miękkiej lub twardej oprawie do wyboru -  zamówicie bez problemu na ATOM Comics.

Dawid Scheibe